Syndrom oszusta

Zdarzyło Wam się kiedyś, że kiedy po zdaniu wyjątkowo trudnego egzaminu czy otrzymaniu awansu ktoś składał Wam gratulacje, a Wy spuszczaliście wzrok i swój sukces przypisywaliście szczęściu? Albo wręcz zaczęliście się tłumaczyć? Ja robię to notorycznie. Za każdym razem przed egzaminem myślę: „Klara, tym razem się doigrałaś, ile razy można mieć szczęście i się prześlizgiwać z minimalną wiedzą… Miarka się przebrała.” A potem dostawałam piątkę i nie mogłam uwierzyć, że pytano akurat o to, co umiałam. Któregoś razu koleżanka zwróciła mi na to uwagę i wspomniała o syndromie oszusta.

O syndromie oszusta (ang. impostor syndrome) mówi się, gdy pomimo zewnętrznych dowodów własnej kompetencji dana osoba jest przekonana, że nie zasługuje na sukcesy, które osiąga i czuje się jak hochsztapler, któremu wiecznie sprzyjają zewnętrzne okoliczności. [1] Typowym zjawiskiem, oprócz umniejszania własnych osiągnięć, jest przekonanie, że ich powtórzenie jest niemożliwe. Zespół oszusta nie jest bynajmniej równoznaczny z brakiem pewności siebie czy fałszywą skromnością. Okazuje się bowiem, że często „ogólna” pewność siebie (ang. general self-esteem) jest zachowana, a wątpliwości pojawiają się dopiero w sytuacji, w której trzeba oprzeć się na swojej wiedzy i doświadczeniu (ang. academic/specific self-esteem). [3]

Kto najczęściej wątpi we własne zdolności? Syndrom oszusta zwykle dotyczy wysoko postawionych kobiet, ale szacuje się, że nawet 70% populacji na różnych etapach życia wykazuje podobne tendencje. [1] W grupie ryzyka są m.in. osoby zajmujące stanowiska kierownicze, lekarze, studenci medycyny i prawnicy, a także pisarze, aktorzy i inni artyści. To właśnie na nich bazuje większość analiz. Jedną z nich zamieszczam poniżej.

Między 2002 a 2012 rokiem w Jefferson Medical College przeprowadzono badanie na 2612 studentach kierunku lekarskiego, które wykazało, że prawie 25% mężczyzn i 50% kobiet po ukończeniu studiów uważa, że choć otrzymali od swojej uczelni niezbędne wykształcenie, ich kompetencje nie są wystarczające do wykonywania prawdziwej pracy i wzięcia na siebie odpowiedzialności za pacjentów. Porównując się do rówieśników, uważają się za gorzej wykwalifikowanych, nawet jeśli zawsze byli w grupie najlepszych. Twierdzą, że ich możliwości intelektualne od początku edukacji były przeceniane i to tylko kwestia czasu aż ktoś odkryje, że są niewłaściwą osobą w niewłaściwym miejscu. Ten strach przed zdemaskowaniem sprawia, że studentów i młodych lekarzy z syndromem oszusta częściej dotyka  wypalenie zawodowe, depresja i zaburzenia lękowe. [2]

Jak dochodzi do rozwinięcia przekonania o braku kompetencji? Wykazano pewien związek między opisanym przez psycholog Alice Miller „dramatem udanego dziecka” a syndromem oszusta. Osoby, które w dzieciństwie wyprzedzały swoich rówieśników i z łatwością osiągały najlepsze wyniki, pomimo szeroko płynącego strumienia pochwał, często nie posiadają ugruntowanego poczucia własnej wartości i gdy tylko przestają wieść prym na danym polu, uznają, że są niewiele warte. [4] Często ludzie z syndromem impostora postrzegają inteligencję jako stałą cechę, której nie da się rozwinąć. Dlatego z wiekiem, w miarę jak w ich otoczeniu pojawia się coraz więcej zdolnych jednostek, zaczynają postrzegać siebie jako kogoś, kto w żaden sposób nie wyróżnia się z tłumu, a z czasem wręcz do niego nie dorasta. [5]

Kiedy czytałam opracowania, które pozwoliły mi na napisanie tego artykułu, byłam zaskoczona, że tak mało mówi się w Polsce o tym zjawisku, szczególnie, że dotyczy nie tylko studentów. Jako naród, który kompleks niższości wobec krajów zachodnich ma we krwi, z pewnością bylibyśmy ciekawą populacją do badań. Jeśli zainteresował Was ten temat, zamieszczam poniżej wykaz źródeł, z których korzystałam. Jeśli natkniecie się po drodze na inne ciekawe publikacje, zamieście proszę odnośniki w komentarzach. Miłego czytania!

1.https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Syndrom_oszusta

2. Villwock JA, Sobin LB, Koester LA, Harris TM. Impostor syndrome and burnout among American medical students: a pilot study. Int J Med Educ. 2016;7:364-369. Published 2016 Oct 31. doi:10.5116/ijme.5801.eac4

3. Ghorbanshirodi S. The relationship between self-esteem and emotional intelligence with impostor syndrome among medical students of Guilan and Heratsi universities. J Basic Appl Sci Res. 2012;2(2):1793-802.

4. Miller A. Dramat udanego dziecka. Poznań, Media rodzinna; 2006

5. Filarowska, M., & Schier, K. (2018). Zespół impostora, czyli o poczuciu intelektualnej fałszywości. Psychoterapia, 2(185), 35–45.

2 thoughts on “Syndrom oszusta

  1. Właśnie odkryłam Twojego bloga i jestem zakochana! Od września będę w liceum i czuję się trochę niepewna, co do rozszerzeń i medycyny, na którą bardzo bym chciała pójść. Cieszę się, że znalazłam Twoje artykuły, gdyż odkrywają rąbek tajemnicy związany z tym kierunkiem i nie jestem zdana już tylko na swoje wyobrażenia i seriale. Serdecznie Cię pozdrawiam!

    1. To miód na moje uszy! Właśnie o tym marzyłam, zakładając Doctora Avocado. Dziękuję Ci za ten komentarz! <3

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *